Sóc Trăng và chùa

Sóc Trăng chưa phải là tỉnh có nhiều chùa nhất Việt Nam nhưng lại có nhiều chùa độc đáo, không đụng hàng. 

 

 

 

Là tỉnh có người Khmer chiếm 32,1% tổng số người Khmer của cả nước và có khoảng 92 chùa Khmer. Sóc Trăng nằm cạnh sông Hậu, người Campuchia gọi là Bassac, phụ lưu của sông Mekong, bắt nguồn từ Phnom Penh xuôi về biển Đông. Phnom Penh cũng là nơi bắt nguồn của tonle (sông lớn) Sap. Cùng với sông mẹ Mekong, tonle Bassac và tonle Sap tạo thành hình chữ X mà người Khmer gọi là khu vực Sông Bốn Mặt.

 

Sóc Trăng xưa có tên gọi là Ba Thắc (Bassac), thuộc lãnh thổ Chân Lạp. Vào năm 1757, vương triều Khmer đã hiến vùng đất này cho Đại Việt để đổi lấy sự bảo hộ. Tổ tiên người Việt, trong cuộc trường chinh Nam Tiến hòa bình, đã mở mang bờ cõi với cách làm tương tự. Rất nhiều địa danh và ngôn ngữ Nam bộ có nguồn gốc từ tiếng Khmer. Những Cà Mau, Bạc Liêu, Trà Vinh, Mỹ Tho, Sa Đéc… Những Thao Lao (cây bằng lăng, miền bắc gọi là săng lẻ, Campuchia gọi là Srao Lao), bưng (bâng)… Nhiều tiếng Khmer Campuchia có nguồn gốc tiếng Việt như kho, mung (mùng), ao (áo), bot loc (bột lọc), troi nuoc (trôi nước), banh xeo (bánh xèo)… Theo tiếng Khmer, Sóc đọc chệch từ “Srok” nghĩa hẹp là huyện; nghĩa rộng là xứ, quê, vùng. Trăng, tiếng Khmer không có âm TR nên đọc là T’ răng, đọc trại từ “Kh’leang” nghĩ là kho chứa bạc. Thời Minh Mạng, Sóc Trăng đổi thành Nguyệt Giang, nghĩa là Sông Trăng.

 

thuần Việt kiểu gia đình. Có lẽ đây là ngôi chùa duy nhất trên thế giới có tên gọi đặc thù và được làm bằng chất liệu dân dã như vậy. Chùa khá khiêm tốn, diện tích chỉ hơn 400 m2, “nhỏ nhưng có võ” bởi ẩn chứa cả kho tàng nghệ thuật thủ công khéo léo và tinh xảo đến kinh ngạc. Chùa xây dựng từ năm 1928, gắn liền với tên tuổi cư sĩ Ngô Kim Tòng (1909 - 1970). Suốt 42 năm ròng rã, ông Năm Tòng, dù chỉ mới học hết lớp 3, đã dành cả đời mình để chắt lọc, mày mò, dồn hết tâm lực và trí tuệ thổi hồn vào đất. Từ vật liệu tưởng chừng giản đơn là đất sét, ông đã “phù phép” và biến chúng thành những tác phẩm nghệ thuật để đời. Nếu còn sống thêm mấy năm nữa, chắc chắn ông Năm Tòng sẽ để lại nhiều tác phẩm tầm vóc hơn. Chùa làm toàn bằng đất sét thô, trừ mấy cột gỗ, cũng được ốp đất sét và mái lợp tôn. Đất sét thô, được chọn lựa sàng lọc hết tạp chất, hòa với nước giếng thanh khiết, nhào trộn đến độ dẻo nhất định và nặn thủ công thành hàng ngàn bức tượng, họa tiết, hiện vật cực kỳ sống động. Thoạt nhìn, qua lớp sơn vàng bao phủ, không ai tin rằng đó là những tác phẩm làm từ đất sét. Dù có bảng nhắc nhở, được thuyết minh kỹ càng, lắm kẻ hoài nghi và dở hơi đã làm gãy đuôi các linh thú và tay cầm lư hương. Với các phương tiện hiện đại và kỹ thuật tiên tiến, vẫn chưa giải mã được bí ẩn chùa đất sét, chưa phục dựng được mấy chi tiết hỏng.

 

Tôi đến viếng chùa Đất Sét nhiều lần, từ thời ông Ngô Kim Giảng, em út ông Năm Tòng, thay anh quản lý chùa kiêm hướng dẫn viên. Ông Giảng nay đã 92 tuổi, nhường vai lại cho con trai là Ngô Minh Hiệp, 63 tuổi, nối nghiệp dòng “Ngô cư sĩ học Phật tu nhơn”. Chùa không có sư, mà gia đình cử người đại diện quản lý nên không nhận tiền công đức. Tôi rất lo vì có biểu hiện xuống cấp các hạng mục?. Chùa thờ các vị A Di Đà, Di Lặc, Quan Thế Âm, Ngọc Hoàng Thượng Đế, Khổng Tử, Lão Tử, Diêu Trì Kim Mẫu… của tam giáo (Phật, Nho, Lão) đồng nguyên. Bảo tòa “Thỉnh Phật trụ thế truyền pháp luận” có 1.000 cánh sen, trên mỗi cánh sen có 1 vị thần ngự. Giữa có “bát quái Thiên tiên” gồm 8 cung là Càn, Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài; mỗi cung có 2 tiên nữ đứng hầu. Dưới có tượng Tứ Đại Thiên Vương trấn giữ. Tháp Đa Bảo cao 3m5, được nâng đỡ bởi 126 con rồng. Tháp có 13 tầng với 208 cửa, mỗi cửa một vị thần. Trần chùa có đèn chùm Lục Long đăng với 3 chóp đỉnh và hàng trăm đèn nhỏ. Chùa còn có 7 lư hương và các cặp linh thú như Kim Lân, Bạch Hổ, Bạch Tượng, Thanh Sư, Long Mã… sống động. Tất cả đều làm từ đất sét thô. Đặc biệt có 3 cây nhang đại, mỗi cây cao 1m5, nặng 50 kg và 4 cặp đèn cầy tổ chảng: 3 cặp lớn, mỗi cây cao 2m6, đường kính 1m, nặng 200 kg. Chùa chỉ mới sử dụng cặp đèn cầy vừa, mỗi cây nặng 100 kg, đốt liên tục 43 năm (1970 - 2013) vẫn chưa hết. Các cặp lớn, ước tính có thể cháy liên tục 90 năm!

 

Chùa Sraytecho Mahatup, còn được gọi là chùa Mã Tộc nhưng dân gian quen gọi là chùa Dơi. Vườn cây cổ thụ trong chùa là nơi “an cư” của hàng ngàn dơi quạ, treo lủng lẳng, đen kịt như những cành cây trĩu quả. Dơi thuộc họ thú có vú, có màng nối 2 chân trước sau thành cánh nên bay được như chim nhưng không làm tổ và không thể bay từ mặt đất, vì vậy muốn cất cánh, Dơi phải buông mình rơi xuống rồi mới lấy đà bay lên. Dơi chỉ bay đi kiếm ăn khi hoàng hôn xuống, trở về trước bình minh và bay xa mấy trăm km. Chưa bao giờ chúng bay qua chánh điện hay phá phách hoa quả quanh chùa. Xem dơi nhớ đội nón và tránh nhìn trực diện, coi chừng được nhận món quà bất ngờ mà “không ai muốn nhận”. Tôi chưa bao giờ thấy dơi chết vì già hoặc bệnh? Chùa Dơi kiến trúc đặc trưng Khmer. Mái lợp ngói như vảy rồng Naga. Cuối mái là đuôi cong vút, đỉnh mái là kỳ trên lưng, lan can là thân và đầu. Đầu Naga luôn là số lẻ 3 - 5 - 7 - 9. Naga bay từ trời xuống nên không thấy chân. Chùa xây từ năm 1569, ban đầu bằng gỗ, mái lợp lá. Sau nhiều lần trùng tu, chánh điện được xây mới từ 1960. Chùa Khmer (Phật giáo Nam Tông, Tiểu Thừa) chỉ thờ Phật Thích Ca. Sư sãi vẫn ăn uống bình thường nhưng không được sát sinh, nhịn ăn từ 12g (đúng ngọ) đến khi mặt trời mọc. Trong khuôn viên chùa Dơi còn có heo 5 móng, được nuôi và thờ như thần linh, ngay cả sau khi chết. Khuya ngày 15.8.2007, chánh điện chùa bị bà hỏa thiêu rụi. Chùa cháy khi đàn dơi đang bay đi kiếm ăn nên không bị tác động lớn. Năm ngoái chùa Dơi bị đe dọa bởi các dự án khách sạn, nhà hàng, karaoke bủa vây. May cho họ nhà Dơi là các dự án đã bị hủy bỏ.

 

Chùa thuần Khmer ở Sóc Trăng là Wat Kh’leang. Ngay tên gọi đã thể hiện đặc trưng của vùng đất Srok Kh’leang xưa. Chùa xây từ năm 1532 trên diện tích gần 4.000 m2. Cổng tam quan chùa theo motip Angkor. Cổng chính rộng, sừng sững 3 ngọn tháp, biểu tượng 5 ngọn tháp ở Angkor Wat, theo sơ đồ ngũ điểm nhưng nhìn chính diện chỉ còn 3.

 

Wat Sro Luon, còn gọi là chùa Sà Luôn hay Chén Kiểu. Gọi như vậy, bởi toàn bộ tường, cột, các họa tiết trang trí… đều được ốp tinh xảo bằng hàng triệu mảnh sành sứ các loại đồ kiểu.

 

Người Hoa Sóc Trăng có chùa Ông Bổn. Chùa xây năm 1875, kiến trúc đẹp, hình chữ Phú, bằng đá và gỗ quí, mái lợp ngói ống với tượng “Lưỡng long chầu nguyệt”. Chùa Đá còn gọi là chùa Vĩnh Hưng hay Cây Điệp, khởi dựng từ 1912 và được xây mới vào năm 2009. Các công trình đều bằng đá theo phong cách Nhật Bản hài hòa với truyền thống Việt. Sóc Trăng còn nhiều chùa nổi tiếng khác như La Hán, Phật Lớn, Nước Mặn, Cần Đước, Trà Tim, Pray Chop, Srey Krosang…

 

Nhưng Sóc Trăng không chỉ có chùa mà còn nhiều điểm hẹn kỳ thú như chợ nổi Ngã Năm, vườn cò Tân Long, bảo tàng Khmer... Đặc biệt là ẩm thực với nhiều món ngon, lạ. Bún nước lèo vang danh khắp nước. Bò nướng ngói giờ thiên hạ bắt chước hà rầm. Bánh Pía sầu riêng, lạp xưởng tôm, bánh phồng tôm và mè láo, không đâu có... Về Sóc Trăng tôi thích mua bông hẹ nõn nà tươi, bồn bồn chua, củ sen, củ cải muối… về làm quà. Mùa này Sóc Trăng đang rộn rã khẩn trương chuẩn bị cho Ooc Om Bok, lễ hội Cúng Trăng và đua ghe ngo hoành tráng, cầu mưa thuận gió hòa và mùa màng tươi tốt, nhà nhà hạnh phúc ấm no. Ooc Om Bok là ngày hội lớn nhất của đồng bào Khmer Nam bộ. Dù bận bịu mấy cũng phải sắp xếp về dự. Hẹn gặp các bạn ở đó, ngay trước rằm tháng 10 âm lịch, để cùng nhau trẩy hội, thưởng ngoạn cảnh đẹp và món ngon của Sóc Trăng.

Bài viết liên quan