Lễ hội Cầu Ngư ở Phú Yên

Lễ hội Cầu Ngư là lễ hội cúng cá Ông của ngư dân các tỉnh miền ven biển Việt Nam từ Quảng Bình trở vào Nam (gồm cả Phú Quốc). Lễ hội mang đậm văn hóa độc đáo miền biển, với ý nghĩa cầu cho biển lặng gió hòa, ngư dân may mắn làm ăn phát đạt, an khang.

Lễ hội Cầu Ngư ở Phú Yên-1

Lễ hội Cầu Ngư Phú Yên - Nguồn: Sưu tầm

Lễ hội Cầu Ngư là lễ hội lớn nhất của ngư dân, có nhiều tên gọi khác nhau như lễ rước cốt Ông, lễ tế cá Ông, lễ cúng Ông, lễ nghinh Ông, lễ nghinh Ông Thủy tướng; nhưng tất cả đều có chung một quan niệm rằng cá Ông là sinh vật thiêng ở biển, là cứu tinh đối với những người đánh cá và làm nghề trên biển nói chung. Điều này đã trở thành một tín ngưỡng dân gian phổ biến trong các thế hệ ngư dân ở các địa phương ven biển nước ta.

Lễ hội Cầu Ngư ở Phú Yên-2

Ý nghĩa của lễ hội Cầu Ngư trong văn hóa của ngư dân nước ta - Nguồn: Sưu tầm

Mỗi nơi sẽ có lịch lễ hội riêng, tại Phú Yên, lễ hội cầu ngư thường được tổ chức một hoặc hai năm một lần, vào các tháng 1, 2, 3, 4, 7, 8 (âm lịch). Mở đầu lễ hội là lễ rước sắc, sau đó là lễ nghinh thủy hay lễ rước hồn ông Nam Hải. Khi chủ tế cúng trong đình thì ở ngoài đoàn hát bả trạo bắt đầu hát (bả là cầm nắm, trạo là lay động, chèo; là loại hình có nguồn gốc từ hát bội). Các vai đóng giả ngư phủ được xếp theo đội hình chèo thuyền. Đội có từ 18 đến 20 người (có năm nhiều hơn từ 24 đến 26 người). Ngoài tổng chèo phụ trách chung còn có tổng lái, tổng mũi, tổng khoan mặc áo thụng xanh, thắt dây lưng điều, đảm đương từng nhiệm vụ. Tổng chèo cầm chèo cán sơn đỏ, mái màu trắng, giữa cây chèo có vòng thái cực. Chèo lái dài cỡ 2,5m, có tay cầm màu đỏ, mái màu xanh có hình rồng vàng, còn chéo quân (con trạo) dài 1,2m sơn hai màu đen, trắng. Khi hát, tổng bả trạo lĩnh xướng còn con trạo phụ họa. Cùng với sự di chuyển chầm chậm của đội hình múa tượng trưng cho con thuyền đang nhẹ nhàng lướt trên mặt sóng, người ta thường ca các điệu hát nam, hát khách đi đưa linh; còn trong lúc lao động thì dùng các điệu hò chèo thuyền, hò giựt chì, hò hụi, hò lơ...

Lễ hội Cầu Ngư ở Phú Yên-3

Lễ hội Cầu Ngư ở Phú Yên-4

Những thanh niên miền biển tham gia vào lễ hội - Nguồn: Sưu tầm

Sức thu hút của lễ hội Cầu Ngư ngoài sự bài bản trong các nghi thức, còn có vai trò rất lớn của Đội nhạc lễ gồm 8 người (bát âm); mỗi người một nhạc cụ hòa quyện trong bản nhạc tế lễ. Vào phần tế lễ, có tế Sanh, tế Đình, tế Bà Thiên YANA và cuối cùng là ông Nam Hải. Vật phẩm dâng cúng gồm các loại đặc sản địa phương và hương hoa. Lễ đọc văn tế ca ngợi công đức các vị tiền hiền, thủy thần phù hộ cho ngư dân lưới nặng cá đầy, làm ăn thuận lợi, cuộc sống ấm no, đủ đầy.

Lễ hội Cầu Ngư ở Phú Yên-5

Hát tuồng trong lễ Cầu Ngư - Nguồn: Sưu tầm

Sau phần nghi thức cầu cúng là phần hội. Đây là những sinh hoạt văn hóa cộng đồng như trò diễn dân gian và hát tuồng thứ lễ. Hát tuồng phục vụ lễ hội cầu ngư gọi là hát án, là những vở tuồng có chọn lọc, nội dung chính nghĩa thắng gian tà, phù hợp với tâm tư nguyện vọng ngư dân gặp nhiều may mắn. 

Theo các ngư dân, phần hội trong lễ hội Cầu Ngư có thể được xem như những yếu tố làm cân bằng nhiều nỗi lo âu, khắc khoải trong cuộc sống đời thường; thôi thúc hào hứng vui tươi và lôi kéo khách hành hương gần xa. Lễ hội còn là dịp thăm viếng lẫn nhau giữa chủ ghe và bạn chài, giữa chủ vạn với ngư dân để tình làng nghĩa xóm được thắt chặt. Đây còn là dịp để ngư dân vui chơi, giải trí sau những tháng ngày lao động nhọc nhằn, gắn kết cộng đồng và du khách.

Lễ hội Cầu Ngư ở Phú Yên-6

Lễ hội Cầu Ngư thu hút đông đảo du khách và người dân đến xem - Nguồn: Sưu tầm

Gắn với đời sống tâm linh, nghề nghiệp đánh bắt trên biển của ngư dân nên lễ hội Cầu Ngư đang được xem là loại hình di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc nhất của cư dân miền biển Phú Yên.